Gmina Gidle

Wójt Gminy Nowa Słupia  Andrzej Gąsior 

 Urząd Gminy w Nowej Słupi
ul. Rynek 15
26 – 006 Nowa Słupia
tel. 41 31 78 700
urzad@nowaslupia.pl



Informacja Turystyczna
ul. Świętokrzyska 53

tel. 41 31 78-327

 

więcej
Wirtualna mapa
poniedziałek 23 października 2017 r., imieniny obchodzą: Edward, Marlena
wersja dla słabowidzących English Deutsch Święty Krzyż

Strona główna » Aktualności » Projekt zmiany herbu Gminy Nowa Słupia

Projekt zmiany herbu Gminy Nowa Słupia

wielkość tekstu:A | A | A

Opracował: dr Jerzy Michta

Początki powstania obecnego „herbu” gminy Nowa Słupia datuje się na 1980 rok. Wtedy według nieistniejącego dziś rękopisu Kroniki Nowej Słupi, która wówczas znajdowała się w Archiwum Urzędu Gminy, został opracowany jego projekt. Na tarczy w kształcie kartusza (tzw. uniwersyteckiej), podzielonej w słup na dwa pola (prawe heraldyczne zielone, lewe błękitne), został umieszczony kroczący czerwony jeleń, ze złotym „złamanym” krzyżem na głowie (nawiązującym do znanej i zachowanej pieczęci miasta) i złotym rogiem (rogami). Prawą uniesioną nogę opiera na białej księdze, umieszczonej na zielonym polu podzielonej w słup tarczy. Z tyłu jelenia na błękitnym polu znajduje się zielone drzewo. Według Kazimierza Głowackiego, który widział ten „herb”, kompozycja ta miała nawiązywać do legendy związanej z dziejami klasztoru benedyktynów na Łysej Górze. (Miejsce pod budowę opactwa  w ostępach puszczy wskazywać miał anioł, który podczas polowania książęcego ukazał się obecnym w postaci jelenia z krzyżem na głowie). [K. Głowacki, Heraldyka historycznych miast regionu sandomiersko-kieleckiego XIII-XX w., Kielce 2001, s. 112]. W 1996 roku, w nawiązaniu do wizerunku z 1980 roku, opracowane zostały dwa nowe projekty „herbu” gminy Nowa Słupia. Pierwszy z nich przedstawia w białym polu stojącego na zielonej górze czerwonego jelenia, z głową zwróconą w lewą heraldyczną stronę, a pomiędzy jego rogami został umieszczony czarny złamany krzyż łaciński. Na drugim, widzimy identycznego jelenia, ale skaczącego (w skok) na zieloną górę z białym gołoborzem. [Tamże, s. 112]. Obecnie gmina posługuje się jednym i drugim „herbem”, które widzimy m.in. na budynku urzędu gminy Nowa Słupia oraz w regionalnej gazecie Kronika Świętokrzyska.

                Tworząc „herb” gminy w latach 1980 i 1996, niewątpliwie sięgnięto do herbu Regionu Świętokrzyskiego z 1947 roku, którego autorem był W. Bartoszewicz (na białym polu czerwony jeleń w skok, ze złotym podwójnym krzyżem między rogami) [R. Łuczkiewicz, T. Dojlido, Przewodnik po Kielcach i po regionie świętokrzyskim, Częstochowa – Kielce 1947], wykorzystującego legendę dotyczącą genezy klasztoru na Łysej Górze. W tym miejscu należy przypomnieć, że stworzyli ją benedyktyni w pierwszej połowie XV wieku, starając się w ten sposób podkreślić, że są (byli) najstarszym klasztorem tego zgromadzenia w Polsce. Jego powstaniu według nich towarzyszyło cudowne wydarzenie. W czasie rzekomego pobytu św. Emeryka, syna króla Węgier Stefana I (zm. 1038 r.), na początku XI wieku w Polsce, podczas polowania miał się królewiczowi węgierskiemu ukazać jeleń z krzyżem między porożem, jako znak dany od Boga. Na miejscu tego cudownego wydarzenia został zbudowany klasztor benedyktynów łysogórskich. Ponieważ św. Emeryk zmarł w 1031 roku, wydarzenie to musiało mieć miejsce przed tą datą. Stąd fundacja ta wyprzedziła tyniecką datowaną na 1046 rok. W ten sposób starano się zatrzeć fakt późniejszej fundacji klasztoru łysogórskiego, przypadającej na lata 1135-1138 oraz pochodzenia jego pierwszego konwentu z Tyńca. [J. Michta, Heraldyka samorządowa województwa świętokrzyskiego i jej symbolika, Kielce 2000, s. 25-26]. Legenda ta była związana z rozpoczętą przez benedyktynów „promocją” relikwii (podwójny krzyż patriarchalny z Drzewa Krzyża Świętego), od którego region wziął swoją nazwę i klasztoru. Nikt nie mógł mieć wątpliwości, że w posiadanym przez nich relikwiarzu, który otrzymali od Władysława Łokietka w latach 1306-1308, znajdował się krzyż umieszczony między porożem jelenia, który ukazał się św. Emerykowi. Nawiązali oni w ten sposób do legendy o białym jeleniu z krzyżem wśród poroża, który ukazał się św. św. Eustachemu i Hubertowi (patronowi myśliwych na początku VIII wieku). [D. Forstner OSB, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990, s. 269]. Należy zaznaczyć, że biały jeleń z krzyżem między rogami wyobraża Chrystusa, który ukazał się w tej postaci wymienionym świętym [W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 2007, s. 123], a także św. Emerykowi na Łysej Górze. Dlatego w „herbie” gminy Nowa Słupia, jeleń powinien być w kolorze białym, a nie czerwonym.

                Również pomiędzy rogami jeleń powinien posiadać żółty krzyż łaciński lub podwójny krzyż patriarchalny (jak w herbie Regionu Świętokrzyskiego z 1947 roku), a nie czarny „złamany” krzyż, ponieważ ten ostatni reprezentuje miasto Nowa Słupia, które na początku XI wieku, jeszcze nie istniało (powstanie wsi 1266-1269; lokacja 1333-1351). [F. Kiryk, Urbanizacja Małopolski. Województwo sandomierskie XIII-XVI wiek, Kielce 1994, s. 77-78]. Możemy przyjąć, że „złamany” krzyż łaciński benedyktyni łysogórscy wprowadzili na swoją pieczęć po drugim najeździe tatarskim na Polskę w latach 1259-1260, żeby zachować w pamięci potomnych to wydarzenie, czyli zniszczenie i obrabowanie klasztoru i okolicznych wsi oraz śmierć zakonników. Benedyktyni dokonując lokacji miasta Nowa Słupia, prawdopodobnie nadali miastu własną pieczęć, którą posługiwali się jeszcze w pierwszej połowie XIV wieku, zanim zmienili godło pieczęci na podwójny krzyż patriarchalny w drugiej połowie XIV wieku. W średniowieczu była to częsta praktyka związana z lokacjami miast, które posługiwały się pieczęciami z godłami swoich właścicieli. Ewentualnie „złamany” krzyż łaciński może nawiązywać do innego tragicznego wydarzenia w historii Nowej Słupi, czyli pożaru, który mógł dotknąć i zniszczyć miasto i znajdujący się w nim kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca (patrona od pożarów). Stąd po odbudowie miasta po jego pożarze i kościoła, mogła zostać nadana miastu pieczęć ze „złamanym” krzyżem łacińskim, przedstawiająca to wydarzenie, ponieważ spalone miasto zostało poświęcone św. Wawrzyńcowi. W związku z tym w herbie gminy, nie może znajdować się pomiędzy rogami jelenia „złamany” krzyż łaciński. Godła te  (jeleń i „złamany” krzyż), gdy chodzi o genezę „herbu” miasta, opartą o legendę powstania klasztoru na Łysej Górze nie pasują do siebie, czyli nie można ich łączyć.

                „Herb” gminy Nowa Słupia należy poprawić, ponieważ wybór jego obecnych godeł, mający podkreślić fakt, że na jej terenie znajduje się klasztor benedyktynów z relikwią Drzewa Krzyża Świętego, jest nietrafiony. W heraldyce bardzo rzadko wykorzystuje się legendy dotyczące początków klasztorów.


NOWY HERB

Przy tworzeniu projektu nowego herbu dla gminy, należy przede wszystkim wykorzystać znajdujący się w klasztorze relikwiarz Drzewa Krzyża Świętego. Krzyż związany z symboliką religijną, zajmuje wśród nieożywionych godeł heraldycznych pierwsze miejsce. W 1997 roku podwójny krzyż patriarchalny wprowadziłem do herbu województwa kieleckiego, a w 1999 roku do herbu województwa świętokrzyskiego, przyczyniając się do powstania obecnej nazwy województwa. Pełni on rolę godła mówiącego: Święty Krzyż, Góry Świętokrzyskie, województwo świętokrzyskie. Występuje też w herbach jego powiatów (w tym ziemskiego kieleckiego), wskazując na ich przynależność do tego województwa. Dlatego w nowym projekcie herbu gminy Nowa Słupia, widzimy trzy żółte krzyże w zielonym polu, podzielonej w pas na dwa pola tarczy. Zajmują one jedną trzecią jego powierzchni od głowicy tarczy, dodatkowo wzmacniając podaną symbolikę podwójnego krzyża patriarchalnego: Święty Krzyż, relikwie Drzewa Krzyża Świętego, Góry Świętokrzyskie, a także województwo świętokrzyskie. Zielony kolor pola nawiązuje do Puszczy Jodłowej, położonej w najstarszych w Europie górach.

                U podnóża klasztoru znajduje się miejscowość Nowa Słupia (miasto do 1869 roku), której godłem na pieczęci był „złamany” krzyż łaciński. Dlatego czarny „złamany” krzyż łaciński w nowym projekcie herbu gminy, znajduje się na środku białego pola od podstawy tarczy, reprezentując stolicę gminy. Po jego dwóch bokach widzimy dwa czarne (czerwone, żółte) piece dymarskie typu kotlinkowego, wskazujące na przeszłość tych terenów i jej dzień dzisiejszy, czyli ich liczącą ponad dwa tysiące lat historię, reprezentowaną od 1967 roku przez festyn archeologiczny pod nazwą „Dymarek Świętokrzyskich”. Wprowadzenie pieców kotlinkowych (ich naziemnych szybów) do projektu herbu gminy, nie jest przypadkowe, ponieważ ponad dwa tysiące lat temu, powstał w Górach Świętokrzyskich największy w Europie środkowo-wschodniej okręg hutniczy, gdzie w pierwszych wiekach po Chrystusie wyprodukowano ponad osiem tysięcy ton żelaza. Jego centrum znajdowało się  między innymi na terenie gminy Nowa Słupia, a archeolodzy odkryli tu liczne pozostałości pieców kultury przeworskiej. Obecnie powstał nad nimi pawilon Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. M. Radwana.

                W 1999 roku Urząd Gminy w Nowej Słupi razem ze Świętokrzyskim Stowarzyszeniem Dziedzictwa Przemysłowego w Kielcach, zaproponował zmiany w organizacji „Dymarek”. Został przygotowany pokaz archeologii doświadczalnej, gdzie obok prezentacji wytopu żelaza, zaproponowano rekonstrukcję innych rzemiosł istniejących na tych terenach w okresie wpływów rzymskich. W ten sposób przekształcono dotychczasowy „wytop eksperymentalny” żelaza, w retrospektywną wycieczkę w przeszłość o dużych walorach poznawczych i dydaktycznych. Jednak wytop żelaza jest najważniejszą częścią tych „Dymarek”. W 2000 roku pokazano po raz pierwszy pracę całego zespołu pieców dymarskich typu kotlinkowego, w ramach tak zwanego uporządkowanego warsztatu produkcyjnego, czyli układu w postaci regularnego podłużnego ciągu, złożonego z dwóch, trzech, czterech, a czasami pięciu pieców dymarskich typu kotlinkowego. Dlatego w projekcie herbu gminy Nowa Słupia, widzimy w białym polu od podstawy tarczy, obok czarnego „złamanego” krzyża łacińskiego z pieczęci miasta, dwa czarne (czerwone, żółte) piece typu kotlinkowego. Nad tymi godłami znajdują się od głowicy tarczy w zielonym polu, trzy żółte podwójne krzyże patriarchalne. Projekt ten łączy najstarszą tradycję obszaru dzisiejszej gminy z historią klasztoru benedyktynów na Łysej Górze i współczesnym wizerunkiem gminy, stworzonym przez „Dymarki”. Mówiąc obrazowo, nad miejscowością Nowa Słupia, reprezentowaną w projekcie herbu przez „złamany” krzyż łaciński, otoczoną piecowiskami kultury przeworskiej (obecnie „Dymarki”), reprezentowanymi przez dwa dymarskie piece kotlinkowe, znajduje się na Łysej Górze klasztor benedyktynów, z relikwią Drzewa Krzyża Świętego, położony w Górach Świętokrzyskich i otoczony lasem Puszczy Jodłowej.

 

Ten wzajemny stosunek gminy i klasztoru został przedstawiony w nowym projekcie herbu gminy Nowa Słupia, który prezentujemy poniżej


 

Obecnie funkcjonujący herb może być nadal wykorzystywany jako logo turystyczne gminy, ale nie ma nic wspólnego z zasadami sztuki heraldycznej.

Nowa propozycja herbu pozostaje nie tylko w zgodzie z regułami heraldyki, jest również rzetelna od strony plastycznej i wiedzy historycznej. Elementy nowego herbu podkreślają w sposób wyjątkowy i niezaprzeczalny historyczne dziedzictwo Ziemi Świętego Krzyża. Poza aspektem stricte naukowym, nowy herb posiada unikatowy walor promocyjny (Dymarki). Najważniejszym jednak wyróżnikiem jest projekcja podwójnych krzyży patriarchalnych.

Jest niezrozumiałe, że zabrakło krzyża "podwójnego" w obecnie fukcjonujacym herbie.

W gminie Nowa Słupia znajduje się przecież  matecznik – Święty Krzyż, który posłużył do nazewnictwa województwa czy pasma gór. Zatem wyborem oczywistym pozostaje również użycie tego elementu w nowym projekcie herbu.

 

W związku pracami koncepcyjnymi nad zmianą herbu gminy Nowa Słupia, prosimy  Państwa o opinie i  uwagi na adres: urzad@nowaslupia.pl. Prosimy również o wskazanie Państwa wyboru, co do barwy nowego herbu przedstawionego w zestawieniu.

 

 

czytano: 976 razy

źródło: nowaslupia.pl

data dodania: 20 września 2016 r.

drukuj zapisz do PDF poleć artykuł

Wasze komentarze

wszystkich komentarzy: 0

Strona główna
BIP Gmina Nowa Słupia zaprasza

W tej chwili nie ma żadnych ankiet w serwisie.

archiwum ankiet
ePUAP

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich:
Europa inwestująca w obszary wiejskie

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach osi Leader
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Projekt został zrealizowany w zakresie małych projektów w ramach działania 413 Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju objętego
Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 dotyczącego operacji pn. Podniesienie atrakcyjności turystycznej
"Ziemi Świętego Krzyża poprzez realizację elementów kampanii promocyjnej Gminy Nowa Słupia".

osób online: 9
kreacja: kreacja: ALPANET - Polskie Systemy Internetowe

Tagi:

Kielce Jeleniów Dymarki Baszowice Rekreacja Św. Krzyż Milanowska Wólka Rudki Andrzej Gąsior Łysa Góra Góry Świętokrzyskie Nowa Słupia Turystyka Stara Słupia Emeryk Dębniak
Gmina Nowa Słupia położona jest w północnej części województwa świętokrzyskiego i we wschodniej części ziemskiego powiatu kieleckiego. GMINA NOWA SŁUPIA to miejsce o niezwykle bogatej historii, tradycji, pełne malowniczych krajobrazów – prawdziwa Perła Krainy Świętokrzyskiej. Osadnictwo na tym terenie sięga II wieku p.n.e. i jest związane z rozwijającym się do VII wieku n.e. hutnictwem żelaza. Obecnie co roku od 1967 r. w sierpniu na imprezie plenerowej „Dymarki Świętokrzyskie” organizowane są eksperymentalne wytopy żelaza z rudy metodą stosowaną 2000 lat temu.

750 lat lokacji Nowej Słupi

więcej